पेन्शन प्लॅन्स म्हणजे काय? पेन्शन प्लॅन्सचे प्रकार आणि फायदे

पगारदार कर्मचारी म्हणून, तुम्हाला पगाराच्या स्वरूपात उत्पन्न मिळते. हे तुम्ही रिटायर होईपर्यंत चालू राहते. रिटायरमेंटनंतर तुम्हाला कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी (ईपीएफ) आणि तुमची ग्रॅच्युइटी यांसारखे रिटायरमेंट लाभ मिळतील. ही रक्कम एकदाच मिळते. तुमच्या नोकरीच्या स्वरूपानुसार, तुम्हाला पेन्शनदेखील मिळू शकते. मात्र, तुमच्या रिटायरमेंटच्या काळात तुम्हाला तुमच्या नियमित खर्चासाठी अधिक पैशांची गरज भासू शकते. येथेच पेन्शन प्लॅन्स उपयोगी पडतात. तुम्ही अजूनही काम करत असल्यास आणि तुम्ही अद्याप रिटायरमेंटचे नियोजन केले नसल्यास, पेन्शन म्हणजे काय, पेन्शन प्लॅन्स आणि पेन्शनचे प्रकार कोणते आहेत आणि ते तुमच्या रिटायरमेंटच्या काळात तुम्हाला कशी मदत करू शकतात, हे तुम्हाला माहीत असले पाहिजे.

पेन्शन प्लॅन हा एक प्रकारचा फंड आहे, ज्यामध्ये तुम्ही किंवा तुमचा नियोक्ता तुमच्या उत्पन्नाचा काही भाग जमा करतो, जो तुम्ही तुमच्या रिटायरमेंटच्या काळात वापरू शकता.

पेन्शन प्लॅन म्हणजे अशी योजना, जिथे तुम्ही तुमच्या सक्रिय आयुष्यात तुमच्या सध्याच्या उत्पन्नाचा काही भाग एका विशिष्ट प्रकारच्या रिटायरमेंट योजनेमध्ये जमा करता; यामुळे तुम्ही रिटायरमेंट झाल्यावर तुमच्याकडे उत्पन्नाचा एक नियमित आणि हमी असलेला स्रोत असेल याची खात्री होते. तुम्ही नोकरी करत असल्यास, तुम्ही साधारणपणे एका विशिष्ट वयात रिटायरमेंट व्हाल, जे वय साधारणपणे ६० वर्षांच्या आसपास असते, आणि तेव्हा पगाराच्या स्वरूपातील तुमची नियमित कमाई थांबू शकते. तुम्ही भारतात स्वयंरोजगार करत असल्यास किंवा व्यवसाय चालवत असल्यास, कधी रिटायरमेंट व्हायचे हा निर्णय पूर्णपणे तुमचा आहे. एक योग्य जीवन विमा किंवा पेन्शन प्लॅन नक्की घ्या.

भारतामध्ये विविध प्रकारच्या पेन्शन योजना उपलब्ध आहेत, ज्या अनेक वेगवेगळ्या घटकांवर आधारित राहून आणि जे घटक प्रत्येक व्यक्तीसाठी महत्त्वाचे असतात अशा विविध लोकांच्या गरजांना साजेच्या ठरतात. या योजना खालीलप्रमाणे आहेत:

ही अशी एक प्लॅन आहे, ज्यामध्ये तुम्ही ठराविक कालावधीसाठी नियमितपणे एक निश्चित रक्कम साठवू शकता, मुदतीच्या शेवटी एक मोठी रक्कम जमा करू शकता आणि त्या रकमेचा वापर करून भविष्यात नियमित उत्पन्न मिळवू शकता.

विलंबित अ‍ॅन्युइटी प्लॅन्स तुम्हाला एकरकमी गुंतवणुकीचा पर्याय देखील देऊ शकतात; ही रक्कम ठराविक कालावधीसाठी विमा कंपनीकडे जमा राहते आणि त्यानंतर, भविष्यात नियमित उत्पन्न मिळवण्यासाठी तुम्ही या मुदतपूर्ती रकमेचा वापर करू शकता.

हे तुम्हाला चक्रवाढ व्याजाच्या शक्तीचा वापर करून आकर्षक परतावा मिळवून देण्यास सक्षम करते, आणि त्यातून मिळणाऱ्या स्थिर उत्पन्नाचा आनंद तुम्ही घेऊ शकता.

तुमची नोकरी स्थिर असल्यास आणि तुम्ही ठराविक कालावधीने नियमितपणे काही रक्कम वाचवू शकत असल्यास किंवा तुम्हाला वारसा, बोनस, प्रोत्साहन भत्ता, ग्रॅच्युइटी अथवा इतर कोणत्याही मार्गाने एकरकमी रक्कम प्राप्त झाली असल्यास, ही प्लॅन तुमच्यासाठी अत्यंत योग्य आहे.

ही अशी एक प्लॅन आहे, ज्यामध्ये तुम्ही एकरकमी गुंतवणूक करून, योजनेच्या अटींनुसार त्वरित अ‍ॅन्युइटी प्राप्त करू शकता.

तुम्ही नुकतेच रिटायर झाला असल्यास आणि तुमच्याकडे गुंतवणुकीसाठी एकरकमी रक्कम उपलब्ध असल्यास, तसेच तुम्हाला भविष्यात नियमित उत्पन्न मिळवायचे असल्यास, ही योजना तुमच्यासाठी योग्य आहे. तुम्ही तरुण असलात, तरीही तुम्हाला जर अचानकपणे मोठा आर्थिक लाभ झाला असेल आणि तुम्हाला त्यातून अतिरिक्त उत्पन्न मिळवायचे असेल, तर तुम्ही या योजनेचा लाभ घेऊ शकता.

ही योजना तुम्हाला, तुम्ही निवडलेल्या एका विशिष्ट व निश्चित कालावधीसाठी अ‍ॅन्युइटीचा लाभ घेण्याची सुविधा देते. तुम्ही तुमच्या गरजांना सर्वाधिक अनुरूप असलेला पेमेंट कालावधी निवडू शकता आणि तुमच्याकडील उपलब्ध निधीनुसार रक्कम निश्चित करू शकता.

राष्ट्रीय निवृत्तीवेतन योजना (एनपीएस) ही बाजाराशी जोडलेली एक योजना आहे, जी सर्वांसाठी उपलब्ध आहे; तसेच स्वयंरोजगार करणारे आणि व्यावसायिक लोकांसाठी ती अधिक फायदेशीर असल्याचे मानले जाते.

उपलब्ध असलेल्या सर्व एनपीएस योजना विविध वैशिष्ट्ये आणि लाभांसह येतात ज्यामध्ये करबचत आणि नामनिर्देशनाचा समावेश असू शकतो; त्यामुळे, तुम्हाला सर्वाधिक साजेशी ठरेल अशी योजना तुम्ही निवडू शकता.

हे प्लॅन पॉलिसीधारकाला निवृत्तीनंतर, त्याच्या किंवा तिच्या संपूर्ण आयुष्यासाठी एक पूर्व-निर्धारित रक्कम प्रदान करते. यासाठी, संबंधित व्यक्तीने निवडलेल्या पॉलिसीच्या आवश्यकतेनुसार हप्ते भरणे अनिवार्य आहे.

ही योजना आजीवन अ‍ॅन्युइटी किंवा संयुक्त-जीवन अ‍ॅन्युइटीसाठी हमी कालावधीचा पर्याय उपलब्ध करून देते. उत्पन्न सुरू झाल्यानंतरच्या निवडलेल्या कालावधीत, अ‍ॅन्युइटीधारक किंवा दोन्ही अ‍ॅन्युइटीधारक यांचे निधन झाल्यास, मृत्यू लाभ दिला जाईल.

तुम्ही नोकरी करत असाल, तर ही योजना तुम्हाला लागू होते; आणि या योजनेच्या अंतर्गत, तुम्ही व तुमचा नियोक्ता दोघेही तुमच्या वेतनाच्या काही टक्के रक्कम पेन्शनच्या दिशेने समान प्रमाणात योगदान म्हणून जमा कराल. सामान्यतः, वैधानिक आवश्यकता या प्लॅनचे नियमन करतात. कर्मचारी ऐच्छिक योगदानांतर्गत अतिरिक्त रक्कमही गुंतवू शकतो. मात्र, त्या वेळी प्रचलित असलेल्या नियमांनुसार अटी आणि फायदे वेगवेगळे असतात. उदाहरणार्थ, या प्लॅनवर गुंतवणुकीच्या रकमेची मर्यादा आहे. या प्लॅनचे एक मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे, तुमची नोकरी संपल्यावर किंवा रिटायरमेंटच्या वेळी तुम्हाला किती रक्कम मिळेल, हे यात नमूद केलेले नाही.

पेन्शन प्लॅन्सचे अनेक फायदे आहेत; त्यातील मुख्य फायदा म्हणजे रिटायरमेंटच्या उत्पन्नाचे आश्वासन, ज्यामुळे तुम्ही तुमच्या आयुष्याच्या उत्तरार्धात बऱ्यापैकी आरामात जगू शकाल. सुरक्षित गुंतवणूक आणि रिटायरमेंटनंतरचे हमीयुक्त लाभ सुनिश्चित करण्यासाठी, सरकार पीएफआरडीए आणि आयआरडीएआय यासारख्या संस्थांच्या माध्यमातून पेन्शन प्लॅन्सचे नियमन करते. पेन्शन प्लॅन्सच्या अंतर्गत मिळणारे लाभ, काही तांत्रिक संज्ञांच्या स्वरूपात खालीलप्रमाणे नमूद केले आहेत:

पेन्शन प्लॅन्सचे दोन टप्पे असतात – संचय टप्पा आणि निहिती टप्पा. पॉलिसी मॅच्युअर होते, तेव्हा ती निहित टप्प्यात प्रवेश करते. पेन्शन प्लॅनच्या या टप्प्यादरम्यान, तुम्ही गुंतवलेल्या निधीचा हिशोब केला जातो. याचा अर्थ असा की, विमा रक्कम अधिक तुम्ही निवडलेले कोणतेही हमीयुक्त अतिरिक्त लाभ. काही योजना, योजनेचा कालावधी पूर्ण झाल्यावर हक्कप्राप्तीमधील वाढ देखील देतात.

पेन्शन प्लॅन तुम्हाला विमा रकमेचा काही भाग काढून घेण्याची, तसेच उर्वरित रकमेतून अ‍ॅन्युइटी प्लॅन्स खरेदी करण्याची सुविधाही देतात.

तुम्ही विशिष्ट लाभांची जसे की, तुमच्या निधनानंतर तुमच्या जोडीदाराला अ‍ॅन्युइटी मिळणे याची खास निवड केली असल्यास, त्यांना तो लाभ मिळेल.

आता असे पेन्शन प्लॅन्स उपलब्ध आहेत, जे विमा संरक्षण आणि रिटायर्मेंटनंतरचे उत्पन्न यांचा मेळ घालतात. यामुळे तुमच्या अकाली निधनाच्या प्रसंगी, तुमच्या नामनिर्देशिताला किंवा मुलांना मृत्यूविषयक लाभांचा लाभ घेता येतो.

आवश्यक प्रीमियम भरण्याच्या तुमच्या क्षमतेनुसार, प्रीमियम्स भरण्याचा सर्वात सोयीस्कर कालावधी तुम्ही निवडू शकता. तुमच्याकडे अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत: कमी कालावधीसाठी प्रीमियम भरण्याचा पर्याय, दीर्घ कालावधीसाठी प्रीमियम भरण्याचा पर्याय, किंवा अगदी एकच प्रीमियम भरण्याचा पर्याय.

तुम्ही तुमच्या विशिष्ट गरजांनुसार तुमचे प्लॅन तयार करून घेऊ शकता. उदाहरणार्थ, अधिक वर्धित संरक्षण मिळवण्यासाठी, तुम्ही अतिरिक्त प्रीमियम भरून तुमच्या योजनेला गंभीर आजार रायडर किंवा अपघाती मृत्यू रायडर जोडू शकता.

तुम्ही जोखीममुक्त प्लॅनची निवड करू शकता आणि तुम्हाला आवश्यक असलेले संरक्षण व रिटायर्मेट उत्पन्न निवडू शकता. तुमची गुंतवणूक ही वैधानिक प्राधिकरणांच्या कठोर नियमनाखालील साधनांमध्ये गुंतवली जाते; ज्यामुळे तुमची गुंतवणूक कोणत्याही जोखीमपूर्ण साधनांमध्ये गुंतवली जाण्यास परवानगी दिली जात नाही.

तुम्ही तुमच्या पेन्शन प्लॅनमधून अतिरिक्त परतावा मिळवण्यासाठी काही प्रमाणात जोखीम पत्करण्यास तयार असल्यास, तुम्ही युनिट-लिंक्ड विमा योजना (युलिप) निवडू शकता. या प्लॅन्स अशा साधनांमध्ये गुंतवणूक करतात, ज्यांची कामगिरी बाजारातील घडामोडींशी जोडलेली असते. पारंपारिक प्लॅन्सच्या तुलनेत अधिक परतावा देण्याची क्षमता यात असली, तरी बाजारात मंदी आल्यास खराब कामगिरी करण्याचा धोकाही यात आहे.

आयकर कायद्याच्या विविध कलमांखाली कर लाभ उपलब्ध आहेत. कलम ८०सी, ८०सीसीसी आणि ८०सीसीडी यांसारखी अनेक कलमांनुसार विशिष्ट लाभ देतात. मात्र, यामध्ये सतत बदल होत असतात; त्यामुळे कराचा तुमच्या गुंतवणुकीवर कसा परिणाम होतो हे पाहण्यासाठी, तुम्ही दरवर्षी अर्थसंकल्पावर लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.

उदाहरणार्थ, बहुतेक विमा योजनांसाठी भरलेले हप्ते हे आयकर कायदा, १९६१ च्या कलम ८०सी च्या अटींच्या अधीन राहून, तुमच्या उत्पन्नातून कर कपातीला पात्र असतात. मुदतपूर्तीनंतर तुम्हाला मिळणारी रक्कम देखील करमुक्त मानली जाते; तथापि, हे त्याच अधिनियमाच्या कलम १० (१०डी) अंतर्गत नमूद केलेल्या अटींच्या अधीन असते.

कदाचित सर्वात समाधानकारक फायद्यांपैकी एक म्हणजे, पेन्शन प्लॅन्समध्ये गुंतवणूक केल्यामुळे आणि पूर्णपणे स्वतःच्या पुढाकाराने रिटायर्मेंटनंतरच्या उत्पन्नाची हमी मिळवल्यामुळे तुम्हाला मिळणारी मानसिक शांतता असते. तुमच्या या कृतीमुळे तुमच्या मुलांना कोणताही त्रास होणार नाही; त्यामुळे ते रिटायर्मेंटनंतरच्या काळाचे नियोजन निर्धास्तपणे करू शकतील.

तुम्ही तुमच्या मुलांना त्रास न देता, उर्वरित आयुष्यभर स्वावलंबी राहू शकता आणि तुमचा पैसा तुम्हाला हवा तसा खर्च करू शकता. तुम्ही तुमच्या मुलांना आणि कुटुंबाला मदत करणे सुरू ठेवू शकता आणि त्यातच समाधानीही राहू शकता.

पेन्शन प्लॅन्स अशा वैशिष्ट्यांची ऑफर देतात, जी सर्व प्रकारच्या लोकांना आकर्षक वाटू शकतात. तुम्ही नोकरी करत असाल, रिटायर झाला असाल, नुकतीच सुरुवात करत असाल, एखादे व्यावसायिक असाल, व्यवसायात असाल किंवा तुम्हाला वारसाहक्काने काही मिळाले असेल.

पेन्शन प्लॅन्सची अनेक वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

रिटायर झाल्यावर स्थिर उत्पन्न सुनिश्चित करणे, ही पेन्शन प्लॅन्सची मूळ संकल्पना आहे. हा एक प्रमुख पैलू आहे आणि तोही अत्यंत प्रभावी असा.

तुम्ही तुमच्या पहिल्या नोकरीची सुरुवात करत असाल, तर तुम्ही स्थगित अ‍ॅन्युइटी प्लॅनचा लाभ घेऊ शकता; या प्लॅनमुळे तुम्हाला तुमच्या कार्यक्षम वर्षांमध्ये बचत करणे शक्य होईल आणि चक्रवाढ व्याजाच्या साहाय्याने अशी एक मोठी रक्कम जमा करता येईल, जी रिटायर्मेंटनंतर तुम्हाला उत्पन्नाचा एक स्थिर प्रवाह उपलब्ध करून देईल.

तुम्ही नुकतेच रिटायर झाला असल्यास आणि तुम्हाला भविष्य निर्वाह निधी (पीएफ) किंवा ग्रॅच्युइटीच्या स्वरूपात एकरकमी रक्कम मिळाली असल्यास, तुम्ही ही रक्कम तत्काळ ॲन्युइटीमध्ये गुंतवू शकता; जेणेकरून तुमच्या उत्पन्नाच्या नियमित प्रवाहामध्ये सातत्य टिकून राहील.

साधारणपणे, प्रत्येक प्लॅनमध्ये कालावधी आणि रक्कम हे घटक अंतर्भूत असतात. अशा प्रकारे, काही असे टप्पे गाठले जातात, ज्यातून सर्वाधिक लाभ मिळतो. मात्र, तुमच्यावर एखादी आणीबाणीची परिस्थिती ओढवल्यास आणि तिचा सामना करण्यासाठी तुम्हाला निधीची आवश्यकता भासल्यास, तुम्ही सरेंडर व्हॅल्यू तत्त्वावर रक्कम काढून घेऊ शकता; मात्र, ही रक्कम अन्यथा तुम्हाला मिळाली असती त्यापेक्षा बऱ्याच प्रमाणात कमी असेल.

केवळ अत्यंत निकडीच्या परिस्थितीतच सरेंडर व्हॅल्यूचा आधार घेणे नेहमीच श्रेयस्कर ठरते; कारण अन्यथा, तुमच्या मूळ प्लॅनमध्ये तुम्ही संपादन केलेले सर्व लाभ तुम्ही गमावून बसाल.

याशिवाय, सरेंडर व्हॅल्यू हे केवळ गुंतवणुकीचा किमान कालावधी पूर्ण झाल्यानंतरच जाहीर केले जाते आणि ते प्रामुख्याने विमा घटक समाविष्ट असलेल्या योजनांसाठीच दिले जाते. तसेच, तुम्हाला मिळालेला कोणताही कर-लाभ तुम्ही गमावू शकता, याची तुम्हाला जाणीव असणे आवश्यक आहे.

संचय कालावधी हा असा कालावधी आहे, जो तुम्हाला अशी एक कॉर्पसशी उभारण्याची संधी देतो, जिच्याद्वारे एका विशिष्ट कालावधीनंतर तुम्हाला हमीयुक्त उत्पन्न मिळू शकेल. तुम्ही जितक्या लवकर बचत करण्यास सुरुवात कराल, तितकीच मोठा कॉर्पस तुम्ही उभारू शकाल, ज्यामुळे तुम्हाला अधिक परतावा मिळेल.

उदाहरणार्थ, तुम्ही वयाच्या २५ व्या वर्षी सुरुवात केली आणि ६० व्या वर्षापर्यंत ते सुरू ठेवले, तर तुम्ही ३५ वर्षे संचय कराल.

मात्र, तुम्ही वयाच्या ४० व्या वर्षी सुरुवात केली आणि ६० व्या वर्षापर्यंत ते सुरू ठेवल्यास, तुम्ही २० वर्षे संचय कराल.

ही योजना कोणत्याही प्रतीक्षा कालावधीशिवाय त्वरित अ‍ॅन्युइटी देखील प्रदान करते. तुम्ही रिटायर होताना तुम्हाला एकरकमी रक्कम मिळाली असल्यास आणि त्यातून तुम्हाला नियमित उत्पन्न मिळवायचे असल्यास, ही योजना अत्यंत आदर्श आहे.

संचय कालावधीसाठी तुमच्या विमा कंपनीकडून अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत.

साधारणपणे, संचय कालावधी हा प्रीमियम भरण्याचा कालावधी म्हणूनही ओळखला जातो.

पेमेंट कालावधी म्हणजे रिटायर्मेंटनंतर तुम्हाला तुमचे पेन्शन मिळण्यास सुरुवात होणारा टप्पा. तुम्हाला वयाच्या ६० ते ८० वर्षांदरम्यान पैसे मिळवायचे असल्यास, तुम्हाला ते २० वर्षांपर्यंत मिळतील. तुम्ही मृत्यूपर्यंत पैसे मिळण्याची मागणीही करू शकता.

तुमचा सेवा पुरवठादार अनेक पर्याय उपलब्ध करून देईल, ज्यामुळे तुमच्या गरजांशी सर्वाधिक सुसंगत असलेला पर्याय निवडणे तुम्हाला शक्य होईल.

हक्कप्राप्तीचे वय म्हणजे असे वय, ज्या वयापासून तुमच्या पेन्शन डिर्स्बर्समेंट सुरू होते. साधारणपणे, हे वय ६० वर्षे असते; परंतु यात इतकी लवचिकता असते की, काही प्रकरणांमध्ये याची सुरुवात ४० वर्षांपासून होऊ शकते आणि अगदी ९० वर्षांपर्यंतही हे वय जाऊ शकते. तुमचा सेवा पुरवठादार तुम्हाला विविध पर्याय देईल, ज्यामधून तुम्ही निवड करू शकता.

पेन्शन प्लॅन्समध्ये साधारणपणे दीर्घ मुदतीचा लॉक-इन कालावधी असतो; त्यामुळे त्या फारशा तरल नसतात. या योजनांची मूळ संकल्पनाच अशी आहे की, तुमच्या पैशांनी तुम्हाला परतावा मिळवून द्यावा; आणि तुम्ही तुमच्या पैशाला जितका अधिक काळ तुमच्यासाठी काम करू द्याल, तितकाच अधिक चांगला परतावा ते तुम्हाला देते.

मात्र, तुम्हाला काही आणीबाणीकाळी पैश्याची आवश्यकता भासल्यास, तुम्ही या प्लॅनमधून बाहेर पडण्याचा पर्याय निवडू शकता; परंतु यासाठी तुम्हाला काही किंमत मोजावी लागेल. याशिवाय, हे प्लॅन अशा प्रकारे आखण्यात आले आहे की, लोक सहसा अशा प्रकारच्या कठोर आणि नुकसानकारक उपायाचा अवलंब करणे टाळतात.

तुम्ही अशा काही प्लॅन निवडू शकता, ज्यांमध्ये अंशतः रक्कम काढण्याची सुविधा उपलब्ध असते उदाहरणार्थ, तुमच्या पेन्शन प्लॅनशी जोडलेली मनी-बॅक पॉलिसी.

पेन्शन योजनांपासून मिळणारे कर लाभ हे मूर्त असतात, परंतु भविष्यात त्यामध्ये बदल होण्याची शक्यता असते.

कलम ८०सी, ८०सीसीसी आणि ८०सीसीडी यांसारखी कलमे विशिष्ट गुंतवणुकींवर उपलब्ध असतात; मात्र, कालांतराने यामध्ये बदल होऊ शकतो. येथे आयकर कायदा, १९६१ चे कलम १०(१०डी) देखील लागू होऊ शकते; जे त्यामध्ये नमूद केलेल्या अटींची पूर्तता करण्याच्या अधीन राहून, विमा योजनेतून मिळणाऱ्या रकमेला करमुक्त करते.

मात्र, तुम्ही गुंतवणूक करण्यास सुरुवात करता तेव्हाच उपलब्ध कर लाभांची तपासणी करणे फायदेशीर ठरते.

रिटायर्मेंट नंतरचे तुमचे जीवन सुरक्षित करण्यासाठी, पेन्शन प्लॅन खरेदी करणे ही एक योग्य गोष्ट आहे. तुम्हाला तुमची कमाई, मालमत्ता, भविष्यातील वाढ आणि स्वतःसाठी नियोजित केलेली भविष्यातील जीवनशैली यांच्या संदर्भात तुमच्या बलस्थानांचेही मूल्यमापन करणे आवश्यक आहे. अर्थातच, यामध्ये तुम्हाला गाठायच्या असलेल्या विविध महत्त्वाच्या टप्प्यांचा—मग ते कुटुंब वाढवणे असो, स्वतःचे घर उभारणे असो, कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करणे असो, तुम्ही निवडलेल्या जीवनमानानुसार सोयीसुविधा पुरवणे असो, स्वतःच्या व कुटुंबाच्या आरोग्याच्या गरजांची काळजी घेणे असो, किंवा तुमच्या इतर कोणत्याही महत्त्वाकांक्षा असोत—या सर्वांचा विचार केला गेला पाहिजे.

तुम्ही ज्या कोणत्याही पेन्शन प्लॅन शोधण्यास सुरुवात कराल, त्यामध्ये या सर्व बाबींचा समावेश असणे आवश्यक आहे.

एक महत्त्वाचा नियम जो तुम्ही नेहमी लक्षात ठेवला पाहिजे, तो म्हणजे तुमच्या रिटायर्मेंटचे नियोजन करण्यासाठी कधीच उशीर झालेला नसतो; सर्व वयोगटांतील लोकांसाठी विविध योजना उपलब्ध आहेत. मात्र, सर्वात महत्त्वाचा नियम म्हणजे लवकर सुरुवात करावी. तुम्ही जितक्या लवकर सुरुवात कराल, तितके ते अधिक फायदेशीर ठरते; कारण तुम्ही जितका जास्त काळ गुंतवणूक कायम ठेवाल, तितके तुम्हाला चक्रवाढीचे फायदे मिळतात.

तुम्ही हे लक्षात घेतले पाहिजे की, पहिल्या महिन्यात तुम्ही वाचवलेल्या पैशांचे रिटायर्मेंटच्या वेळी सर्वाधिक मूल्य असेल; त्यानंतरच्या महिन्यांमध्ये वाचवलेल्या पैशांचे मूल्य मात्र उतरत्या क्रमाने कमी होत जाईल. तुम्ही ज्या महिन्याची बचत कराल, त्याचे मूल्य सर्वात कमी असेल. परंतु त्याच वेळी, पहिल्या महिन्यात तुम्ही वाचवलेले १०,००० रुपये आणि शेवटच्या महिन्यात वाचवलेले १०,००० रुपये यांचे तुमच्या उत्पन्नामध्ये वेगवेगळे महत्त्व असेल. याचा अर्थ असा की, तुमचा पहिला पगार दरमहा १,००,००० रुपये असेल आणि तुम्ही तुमच्या रिटायर्मेंट प्लॅनसाठी १०,००० रुपये वाचवत असल्यास, पहिल्या महिन्यात तुमच्या बचतीची टक्केवारी १०% असते.

तुम्ही असा अंदाज लावला की, शेवटचा हप्ता भरण्याच्या वेळी तुमचा पगार समजा १०,००,००० रुपये असल्यास, त्यावेळीही तुम्ही शेवटचा हप्ता म्हणून १०,००० रुपयेच वाचवत असाल; परंतु आता ही बचत तुमच्या पगाराच्या केवळ १% असेल. तुमच्या भविष्याचे नियोजन करताना, पैशाच्या मूल्यावर वेळेचा होणारा परिणाम विचारात घ्या.

रिटायर झाल्यावर तुमचे उत्पन्न किती असेल, याचा अंदाज लावण्यापासून तुम्ही कदाचित सुरुवात करू शकता. यामुळे तुम्हाला नियोजनासाठी एक निकष मिळेल. त्यानंतर, ते ध्येय गाठण्यासाठी कशाची आवश्यकता आहे, याचा तुम्ही अंदाज लावू शकता. भविष्यातील नियोजनासाठी आर्थिक हिशोब करताना, महागाईचा विचार करणे अत्यंत आवश्यक आहे.

तुम्ही सर्व घटकांचा विचार केला पाहिजे आणि तुम्ही किती बचत करू शकता, हे ठरवले पाहिजे. उदाहरणार्थ, तुमच्या नियोक्त्याने तुम्हाला भविष्य निर्वाह निधीच्या संदर्भात एखादी चांगली सवलत दिली असल्यास, तुम्ही त्याचा विचार करू शकता. त्याचप्रमाणे, भारतात तुम्ही तुमच्या नियोक्त्याद्वारे एक सर्वसमावेशक आरोग्य विमा योजना मिळवू शकता.

तुम्ही तुमच्या सध्याच्या खर्चाचाही आढावा घेतला पाहिजे; यामध्ये घरभाडे, शाळेचे शुल्क, आरोग्य विमा, आयकर, वाहतूक आणि इतर खर्च यांसारख्या नेहमीच्या घरगुती खर्चांचा समावेश होतो. तुमच्याकडे ईएमआय पेमेंट्स असल्यास, तुम्ही त्यांचाही विचार केला पाहिजे.

या सर्व घटकांचा विचार करता, तुम्ही अशी एक रक्कम निश्चित कराल जी तुम्हाला वाचवणे शक्य आहे असे वाटते.

तुमच्यावर एखादे कर्ज किंवा ऋण असल्यास, रिटायर होईपर्यंत ते फेडले जाईल की तुम्ही ते पुढे सुरू ठेवाल, याचा तुम्हाला विचार करावा लागेल. परिस्थिती तशी असल्यास, याचा तुमच्या पेन्शनवरील परिणाम आणि यामुळे तुमच्या पेन्शन उत्पन्नातून नक्की काय कमी होईल, हे तुम्हाला समजून घ्यावे लागेल.

रिटायर्मेंटतीच्या नियोजनाची सुरुवात लवकर केल्यास, चक्रवाढ व्याजाच्या शक्तीचा लाभ घेता येतो. तुमच्या मुद्दलवरील व्याजावर कालांतराने स्वतःचेच व्याज मिळत गेल्यामुळे, तुमच्या गुंतवणुकीची अनेक पटींनी वाढ होते. याशिवाय, लवकर सुरुवात केल्याने बाजारातील मंदीच्या काळात एक प्रकारचा आधार मिळतो. बाजारातील चढ-उतारांचा सामना करण्यासाठी आणि झालेल्या नुकसानीतून सावरण्यासाठी तुमच्याकडे पुरेसा वेळ असेल. हा वाढीव कालावधी तुम्हाला तुमची आर्थिक उद्दिष्टे निश्चित करण्यासाठी आणि ती साध्य करण्यासाठी अधिक मोठा अवकाशही उपलब्ध करून देतो; ज्यामुळे रिटायर्मेंटतरचे जीवन निवांतपणे जगण्यासाठी, केवळ लवकर नियोजन करणे फायदेशीरच ठरत नाही, तर ते अत्यंत आवश्यकही ठरते.

हा विचारात घेण्यासारखा एक अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. तुमची जोखीम स्वीकारण्याची क्षमता जास्त असल्यास, तुमचा विचार करण्याची पद्धत जोखीम स्वीकारण्याची क्षमता अत्यंत कमी असलेल्या दुसऱ्या टोकाच्या स्थितीपेक्षा वेगळी असेल. म्हणून, तुमचे जोखीम स्वरूप काय आहे, हे तुम्ही निश्चित केले पाहिजे. यावर आधारित, तुम्ही पुढे जाऊ शकता.

जोखीम पत्करण्याची तुमची क्षमता तुम्हाला युनिट-लिंक्ड विमा योजनांचे मूल्यांकन करण्यास मदत करेल; कारण या योजना कोणत्याही निश्चित परताव्याची हमी देत ​​नाहीत, तर योजनेच्या मुदतीअखेरीस तुम्हाला मिळणारी रक्कम बाजाराच्या कामगिरीवर अवलंबून ठेवतात.

तुमच्या रिटायर्मेंटचे नियोजन करताना, तुमच्या संभाव्य उत्पन्नाच्या स्रोतांना समजून घेणे आणि त्यांचे वैविध्यीकरण करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे:

• अ‍ॅन्युइटीज: विमा कंपन्यांशी केलेले असे करार, जे रिटायर्मेंटच्या काळात ठराविक अंतराने पेमेंट्स प्रदान करतात.
• गुंतवणुकीवरील लाभांश: स्टॉक्स किंवा म्युच्युअल फंडांतून मिळणारे निष्क्रिय उत्पन्न; हे बाजारातील परिस्थितीच्या अधीन असते.
• भाडे उत्पन्न: मालमत्ता भाड्याने देऊन मिळणारी कमाई; मात्र, यासाठी व्यवस्थापनाची आवश्यकता असते.
• पेन्शन निधी: नियोक्त्याद्वारे पुरवले जाणारे असे निधी, जे निवृत्तीनंतर स्थिर उत्पन्न देतात.
• शासकीय लाभ: तुमच्या प्रदेशानुसार, तुम्हाला सरकार-प्रायोजित निवृत्ती लाभ मिळू शकतात.
• अंशकालीन काम किंवा सल्लागार सेवा: कमी व्याप्ती असलेल्या भूमिका किंवा सल्लागार पदे, जी उत्पन्न आणि कामातील सहभाग या दोन्ही गोष्टी प्रदान करतात.
• बचत आणि मुदत ठेवी: सुरक्षित, परंतु गुंतवणुकीच्या इतर पर्यायांच्या तुलनेत साधारणपणे कमी परतावा देणाऱ्या.
• व्यवसायातील नफा: जर तुमचा स्वतःचा व्यवसाय असेल, तर त्यातून मिळणारा नफा तुमच्या निवृत्तीसाठी आधार ठरू शकतो, पण त्यासाठी नियोजन करणे आवश्यक आहे.