तुम्ही खरेदी करू शकता अशा विविध प्रकारच्या जीवन विम्यांबद्दल जाणून घ्या

तुम्ही खरेदी करू शकता अशा विविध प्रकारच्या जीवन विम्यांबद्दल जाणून घ्या सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, जीवन विमा तुम्हाला नियमितपणे एक निश्चित रक्कम गुंतवण्याची संधी देतो, जी जमा होत जाते आणि विमाधारकाचा मृत्यू किंवा विम्याच्या मुदतीची पूर्तता यांसारख्या विमायोग्य घटना घडल्यावर दिली जाते.

अनिश्चिततांनी भरलेल्या या आयुष्यात, जीवन विमा हा दिलाशाचा एक स्रोत ठरू शकतो; कारण, विम्याची घटना घडल्यास तुमच्या अवलंबितांना आणि प्रियजनांना आर्थिक संरक्षणाचा लाभ मिळेल, याची तो खात्री देतो.

भारतात जीवन विम्याबाबतची जागृती वाढत असली, तरी आर्थिक वर्ष २०२१-२२ च्या आर्थिक सर्वेक्षणानुसार, देशाच्या सकल देशांतर्गत उत्पादन (जीडीपी) यामध्ये जीवन विम्याच्या व्याप्तीचा वाटा केवळ ३.२% इतकाच आहे.

कोणत्या प्रकारची जीवन विमा योजना खरेदी करायची हे ठरवण्यापूर्वी, संशोधन करणे आणि उपलब्ध पर्याय तपासणे महत्त्वाचे आहे. काही योजना अनेक अवलंबितांवर अवलंबून असलेल्या व्यक्तीसाठी योग्य असू शकतात, तर काही योजना आपल्या मुलांच्या उच्च शिक्षणाचे स्वप्न पूर्ण करू इच्छिणाऱ्या व्यक्तीसाठी उपयुक्त ठरू शकतात. आणखी काही जण आपल्या उत्पन्नाचा काही भाग सेवानिवृत्तीसाठी वाचवण्यास प्राधान्य देतील, तर काही जण जीवन विम्याचे संरक्षण मिळवण्यासोबतच आपली संपत्ती वाढवू इच्छितात. ढोबळमानाने, भारतात विविध प्रकारचे जीवन विमा उत्पादने उपलब्ध आहेत. तुम्हाला योग्य निर्णय घेण्यास मदत व्हावी म्हणून, भारतातील जीवन विम्याचे विविध प्रकार आणि त्यातील प्रत्येक प्रकार कसा काम करतो याचा सारांश येथे दिला आहे.

टर्म प्लॅन्स किंवा टर्म विमा पॉलिसी (प्रीमियम परताव्याच्या सुविधेसह किंवा त्याशिवाय) हे भारतातील जीवन विम्याचे सर्वात लोकप्रिय प्रकारांपैकी एक आहेत. याचे कारण असे की, टर्म प्लॅन्स इतर जीवन विमा योजनांपेक्षा कमी खर्चिक आणि अधिक सोप्या पद्धतीने रचलेले असतात. टर्म प्लॅनमध्ये, पॉलिसीधारक विमा कंपनीला पूर्वनिश्चित कालावधीत नियमितपणे एक निश्चित प्रीमियम भरतो. त्या बदल्यामध्ये, मुदतीच्या शेवटी किंवा विमा-पात्र घटना घडल्यास, विमा कंपनी योजनेच्या वैशिष्ट्यांनुसार, विमाधारकाला किंवा त्याच्या लाभार्थ्यांना एक निश्चित रक्कम अदा करते.

• टर्म प्लॅन्स कमी प्रीमियममध्ये जास्त कव्हरेज देऊ शकतात, कारण त्यांची रचना पूर्णपणे आर्थिक संरक्षण योजना म्हणून केलेली असते.
• काही टर्म प्लॅन्स मुदतपूर्ती लाभासहही उपलब्ध आहेत. यांना प्रीमियम परताव्यासह मुदत विमा (टीआरओपी) योजना असे म्हटले जाते; यामध्ये मुदतपूर्तीचा लाभ हा, मात्र व्याजाशिवाय संपूर्ण कालावधीत भरलेल्या एकूण प्रीमियमच्या बेरजेइतका असतो.

टर्म प्लॅन्सच्या तुलनेने कमी कालावधीच्या विपरीत, होल लाइफ इन्शुरन्स प्लॅन १०० वर्षांपर्यंतचे दीर्घकालीन संरक्षण प्रदान करतो. यामुळे पॉलिसीधारकाच्या संपूर्ण आयुष्यासाठी आर्थिक संरक्षण सुनिश्चित होते, तसेच पॉलिसीधारकाच्या मृत्यूनंतरही हमीपूर्वक लाभ मिळतो. काही संपूर्ण जीवन विमा योजना पॉलिसीधारकांना पहिल्या ५ ते १५ वर्षांसाठी प्रीमियम भरण्याचा पर्याय देतात, त्यानंतर त्यांचे फायदे त्यांच्या संपूर्ण आयुष्यभर चालू राहतात.

• संपूर्ण आयुष्य विमा योजनांमध्ये बचतीचा एक घटक असतो, ज्याची पुनर्गंतवणूक करून तुम्ही तुमचे पैसे वाढताना पाहू शकता.
• पॉलिसीधारक संपूर्ण आयुष्य विमा योजनांच्या बचत घटकावर कर्ज देखील घेऊ शकतो.

एंडोमेंट पॉलिसीजमध्ये जीवन विमा आणि बचत योजना दोन्हीची वैशिष्ट्ये एकत्रित केली जातात. त्यामुळे, आर्थिक उद्दिष्टांसाठी पैसे वाचवू इच्छिणाऱ्यांसाठी ही एक अत्यंत फायदेशीर गुंतवणूक ठरू शकते. विमाधारकाला विमा मॅच्युअर झाल्यावर मिळणाऱ्या एकरकमी रकमेसोबतच, एंडोमेंट पॉलिसींद्वारे त्यांना बोनस मिळवण्याची सुविधाही मिळते; हा बोनस विम्याच्या मूळ हमी रकमेसह अदा केला जातो.

• एंडोमेंट पॉलिसीजमधील बचतीच्या घटकामुळे, पॉलिसीधारकाला नियमित प्रीमियम भरण्याद्वारे तुमच्या उत्पन्नाचा काही भाग सातत्याने वाचवला जाईल याची खात्री करता येते; परिणामी, त्यांना तुमची आर्थिक उद्दिष्टे साध्य करण्याच्या दिशेने वाटचाल करणे शक्य होते.

मनीबॅक पॉलिसीज ही बचत आणि संरक्षण एकत्रित करणारे जीवन विम्याचे आणखी एक रूप आहे. मनीबॅक पॉलिसीज इतर जीवन विमा योजनांपेक्षा वेगळेपणा दर्शवतात तो म्हणजे त्या पॉलिसीच्या संपूर्ण मुदतीत विमा रकमेच्या काही टक्केवारीचे नियमित पेमेंट देतात. मनीबॅक पॉलिसीज मुदत पूर्ण होण्यापूर्वी नियमित पेमेंटची हमी देतात.

• मनीबॅक पॉलिसीजद्वारे मिळालेल्या पेमेंटचा वापर अल्पकालीन आर्थिक उद्दिष्टे पूर्ण करण्यासाठी केला जाऊ शकतो.
• मनीबॅक पॉलिसीज त्यांच्या लवचिक पेमेंटमुळे इतर प्रकारच्या जीवन विम्यापेक्षा जास्त तरलता देतात.

युलिप म्हणजे विमा आणि निधी निर्मिती दोन्ही एकत्रित करणारे योजना आहेत, ज्या मार्केट लिंक्ड परताव्याद्वारे वापरल्या जातात. युएलआयपीद्वारे, एखादी व्यक्ती इक्विटी फंड, डेट्स फंड किंवा फंडांच्या मिश्रणामध्ये पैसे गुंतवण्याचा पर्याय निवडू शकते. यामध्ए परताव्याची कोणतीही हमी नसली, तरी युलिप पॉलिसीधारकांना त्यांनी गुंतवलेल्या निधीच्या कामगिरीवर आधारित परतावा मिळवण्याची संधी देतात.Annuities / Pension plans पॉलिसीधारक, ते किती जोखीम पत्करण्यास तयार आहेत यावर अवलंबून, त्यांच्या आवडीच्या फंडांमध्ये पैसे गुंतवू शकतात. युएलआयपीमध्ये मृत्यू लाभाची (death benefit) सोय देखील असते, जी पॉलिसीधारकाच्या मृत्यूनंतर नामनिर्देशित व्यक्तीला (nominee) दिली जाते.

• ULIPs पॉलिसीधारकांना निधी गुंतवून आणि बाजाराशी निगडित परताव्याचा लाभ घेऊन निधी उभारण्याची संधी देतात, तसेच जीवन विमा योजनेचे संरक्षणही देतात.

पेन्शन किंवा रिटायर्मेंट योजना आणि अ‍ॅन्युइटी ही अशी साधने आहेत जी तुम्हाला तुमच्या सुवर्ण वर्षांसाठी विशिष्ट रक्कम वाचवण्यास मदत करतात.

पेन्शन प्लॅन्स किंवा रिटायर्मेंट योजना तुम्हाला तुमची बचत एका निश्चित कालावधीत जमा करण्यास मदत करतात जेणेकरून तुम्ही सक्रिय कामाच्या जीवनातून निवृत्त झाल्यानंतर आर्थिकदृष्ट्या सुरक्षित राहाल. या योजनांमध्ये, पॉलिसीधारक निवृत्तीपर्यंत नियमितपणे विशिष्ट रक्कम जमा करतो आणि संचित रक्कम पॉलिसीधारक मॅच्युरिटी / निहित झाल्यावर एकरकमी पैसे मिळविण्यासाठी तसेच निवृत्तीच्या वर्षांमध्ये नियमित उत्पन्न म्हणून अ‍ॅन्युइटी योजना खरेदी करण्यासाठी वापरू शकतो.

# पेन्शन प्लॅन्स आणि अ‍ॅन्युइटी तुमच्या निवृत्तीच्या वर्षांसाठी आर्थिक मदत करतात आणि अनपेक्षित घटनांना तोंड देण्यास देखील मदत करतात. ते निवृत्तीनंतर नियमित पैसे मिळण्याची खात्री करतात.

कोणताही जीवन विमा योजना खरेदी करण्यापूर्वी त्याच्या अटी व शर्ती वाचणे आणि ती तुमच्या गरजांसाठी योग्य आहे की नाही याची खात्री करणे नेहमीच आवश्यक असते. तुमच्या पसंतीच्या योजनेच्या अंतर्गत तुम्ही पुरेसे कव्हर केले आहे आणि तुमच्या कुटुंबाच्या गरजा पूर्ण केल्या आहेत याची खात्री करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. सध्या भारतात उपलब्ध असलेल्या पर्यायांमुळे, भविष्यासाठी नियोजन करणे आणि पुरेशा जीवन विमा संरक्षणासह आश्वासित जीवन जगणे हे केवळ सोपेच नाही, तर शहाणपणाचेही आहे!